×

NIC ASIA

भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा तिहारको खल्लो अनुभूतिः

रूकुम पश्चिम र जारजरकोटमा ओइलाएका सयपत्री फूल अनि ज्यूँदा सपना

काठमाडाैं | मंसिर ३, २०८०

Prabhu Bank
NTC
Premier Steels
Marvel

मखमली फुल्दा, मार्सी धान झुल्दा बहिनी आउने छिन्,​
दैलाको तस्वीर छातीमा टाँसी आँसु बगाउने छिन् .....। 

हाम्रो समयका चर्चित गायक नारायण रायमाझीको ‘नमुछे आमा दहीमा टीका’ बोलको गीत निकै सुनिन्छ, विशेषगरी दशैंतिहारका सन्दर्भमा ।


Advertisment
RMC TANSEN
IME BANK INNEWS
shivam ISLAND

युद्धकालमा भर्खरै घर छाडेर पूर्णकालीन भएका कतिपय कार्यकर्ता साथीले तिहार आसपासमा आफूले बोकेको रेडियोमा यो गीत बज्दा निकै भावुकताका साथ सुन्ने गर्थे । मलाई भने यो गीतले सबैभन्दा बढी यसपटक छोयो ।


Advertisment
Rupse Holidays
Nabil box

नेपालीहरूको निकै ठूलो चाड तिहारको पूर्वसन्ध्यामा जाजरकोट, पश्चिम रुकुम र आसपासका जिल्लामा भूकम्पले जुन अकल्पनीय क्षति पुर्‍यायो, त्यो दृश्यले भाइटीकामा मखमली र सयपत्री मालाको सजावटमा खुशी साटासाट गर्न सकिने स्थिति रहेन । घरका फूलजस्ता मान्छेहरू र आँगनका सयपत्री फूलहरू सबै एकै झट्कामा चुँडेको भुइँचालोले छाडेका भग्नावशेष हेर्दा पुर्पुरोमा हात लगाएर आँसु पुछ्नुपर्ने अवस्था आयो । 

Vianet communication

दशैंलगत्तै अर्को ठूलो चाड तिहारको तयारी सबैले गरेकै थिए । बारीमा सयपत्रीको जोहो, भाइ–बहिनी भेटघाटको तयारी आफ्नो क्षमताअनुसार चलिरहेका बेला कात्तिक १७ को त्यो चकमन्न रातले यो वर्षभरि त्यस क्षेत्रमा अन्धकार हुनेगरी कैयौं परिवारका सुन्दर सपनाहरू निमोठ्यो । फूलजस्ता लालाबालाहरू निमेषभरमै चुँडिए । कैयौं परिवारको वंश नामेट भयो । कोही घाइते र अपांग भएर जीवन धान्नु पर्ने अवस्थामा छन् । अधिकांश गाउँहरू ध्वस्त बने । सग्लोघर पाउनु दुर्लभ र अपवादको स्थिति छ । 

भूकम्प प्रभावित र प्रताडित सबै परिवार विक्षिप्त छन् । तिनका मन र भावनाहरू चर्किएको शिशा झैं छन् । तिनले आफूलाई जिन्दगीकै एक्लो महसुस गरिरहेका छन् । जब म ती उजाड बस्तीहरूमा पुगें, उनीहरूले मलाई आफ्नो निराशा र उदास भावनाहरू सुनाए । जीवनले फेरि लय समात्नेमा तिनलाई शंका छ । 

कतिपय ठाउँमा भूकम्पले मारिएका आफ्ना आफन्तहरू सम्झेर भक्कानिँदै उनीहरूले मलाई सोधे– के तपाईं हाम्रो सहारा बन्न सक्नुहोला त ? ती उदास अनुहार, त्यो बेसहारा अनुभूति र सम्हाल्न नसकिएर बगेको आँसुलाई कुन शब्दमा व्यक्त गर्न सकिन्छ, मलाई थाहा छैन । मैले निकै भावुकताका साथ उनीहरूको प्रश्नको जवाफमा सकारात्मक सन्देश दिने गरी टाउको हल्लाएँ । 

यतिबेला उनीहरूलाई आधारभूत आवश्यकतासँगै ढाडस र हौसला पनि चाहिएको छ । यो महाविनाश एक–दुईजनाले पार लगाउन सक्ने कुरा होइन, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सहयोगविना प्रभावितहरूको जीवनलाई लयमा फर्काउन सहज छैन । फेरि पनि उनीहरूले शंका र विश्वास मिश्रित स्वरमा जसरी सहाराको वचन मागेका छन्, त्यसमा भौतिक रूपमा उभिएर कसै न कसैले विश्वास दिलाउनै पर्छ ।

प्रभावित क्षेत्रका भत्किएका घर, भत्किएका मन, भत्किएको सामाजिक मनोविज्ञान अनि त्रिपालभित्र सकसपूर्ण जीवन बाँचिरहेका उनीहरूलाई मैले वचन दिनैपर्थ्यो, दिएँ । 

मलाई लाग्छ, म मेरो सामाजिक जीवनको अग्निपरीक्षामा छु । ५० को दशकदेखि उनीहरूले ममाथि विश्वास गर्दै आए । मेरो आदेशमा कतिले भौतिक शरीर गुमाए । कतिले राजनीतिक चाहना र महत्त्वाकांक्षा थाती राखे । मेरै वचनमा कतिले आफ्ना आन्तरिक कलह र शत्रुतालाई थाती राखेर सामाजिक एकताका लागि हात र काँध मिलाए । मैले जे कोशिश गरें, त्यो पनि उनीहरूलाई थाहा छ । मैले जे गर्न सकिनँ, त्यो पनि उनीहरूलाई थाहा छ । मेरा सबल र दुर्बल पक्षहरू पनि उनीहरूलाई थाहा छ । 

समाज विकासको स्वाभाविक नियमलाई तीव्र गति दिन सकिन्छ, तर पुनरुत्थानमा सामान्य सामर्थ्यले काम गर्दैन किनकि त्यहाँ मानिसहरूलाई त्रिपालसम्म पुर्‍याइदिनु, भत्केका घरहरू बनाइदिनु र दुईचार महिनाका लागि राहतको जोहो गरिदिनु मात्रै छैन । मैले अघि नै भनें, मनोवैज्ञानिक रूपमै नागरिकलाई सामाजिक अस्तित्वको पुरानै लयमा ल्याउन थुप्रै प्रकारका मोटिभेसन जरुरी हुन सक्छ । 

मलाई उनीहरूले ऐनामा जत्तिकै प्रस्ट हुनेगरी देखेका छन् । फेरि पनि उनीहरूले निर्णायक घडीमा आउँदा आड–भरोसा र विश्वास दिलाएका छन् । जाजरकोट होस् वा रुकुम, मलाई हरेक बस्तीको कुनै पनि घर बिरानो छैन । निर्वाचन क्षेत्र भएकाले पश्चिम रुकुमले अलि बढी आश गर्छ होला, फरक त्यत्ति मात्र हो । यसपटक उनीहरूले मलाई गम्भीरताका साथ हेरेका छन्, प्रभावित क्षेत्रमा झण्डै १५ दिन जनतासँग रहँदा मलाई अझ गहिरो गरी यो अनुभूति भयो । 

उनीहरूलाई सहयोगका लागि मेरो भूमिका कति रहन्छ ? भौतिक संसाधनका अतिरिक्त बिरक्तिएका मन र भाँचिएको साहसलाई पूर्ववत् अवस्थामा ल्याउनुपर्ने चुनौती थियो र अझै छ । भूकम्पको त्रासले विक्षिप्त भएका घरपरिवारमा आशाको सञ्चार कसरी भर्ने ? उनीहरूभित्रको निराशा र दिक्दारीपनलाई कसरी न्यूनीकरण गर्ने ? टुटेको साहसलाई कसरी मजबुत बनाउने ? खुम्चिएका हौसलाहरूलाई कसरी पुनः बुलन्द बनाउने ?

यी तमाम भौतिक र मनोवैज्ञानिक अभाव, दबाब, प्रभाव र असरहरूलाई कसरी सही ट्र्याकमा ल्याउने यी सबै कुराहरू हाम्रासामु प्रमुख चुनौती बन्दैछन् । यस्तो अवस्थाका बीच मैले आफूलाई तिहारमा भाइटीकाको आशिष लिएर सन्तुष्ट बन्ने देखिनँ । पार्टीले दिएको ३ महिने अभियानको जिम्मेवारीका कारण दशैंमा घर नपुगेको म दीपावलीमा काठमाडौंमै रहन सक्थें, तर त्रिपालमुनि जनता छाडेर, उनीहरूको आँसु र अभावलाई बेवास्ता गरेर दीपावलीको रमझममा मनोरञ्जन लिने कुरा मनले स्वीकार गर्न सक्दैनथ्यो । 

मैले परिवारका सदस्यहरूलाई भनें, यसपटक तिहारमा म जिल्लाका विक्षिप्त परिवारसँगै हुन्छु । हामी शोकमा छौं । शोकमा खुसियाली साटासाट गर्न सकिँदैन । सकारात्मक कुरा के भने श्रीमती र परिवारका सदस्यहरूलाई त्यो महसुस पहिले नै भैसकेको रहेछ । श्रीमतीले काठमाडौंको डेरामा पनि दीपावलीको तयारी नहुने कुरा परिवारका सदस्यलाई भनिसकेकी रहिछन् । पीडा र शोकमा खुशी साट्न सकिँदैन भन्ने साझा बुझाइ स्वाभाविक रूपमा बन्दोरहेछ । 

जिल्लामा जनताको अवस्था हेर्ने हो भने यो वर्ष नै शोकको वर्षजस्तो छ । यस वर्षले त्यहाँका जनताका वर्तमान रहर, इच्छा–आकांक्षा मात्र मारेन, कैयौं सुन्दर सपना र सुनौला भविष्यहरू मारेको छ । प्रगतिको एउटा रफ्तारमा हिँडेका परिवारहरू थिए, उनीहरूको पाइलाको गति रोकिएको छ । उनीहरूले जुन लक्ष्य र उद्देश्यका लागि आफूलाई तयार पारेका थिए, अब त्यसबाट केही समयका लागि पछि हटेका छन् ।

उनीहरूका जुन प्राथमिकताहरू थिए, ती फेरिएका छन् । उनीहरूको आर्थिक र सामाजिक हैसियतको सकारात्मक गति रोकिएको छ । राज्य र समाजलाई गर्न सकिने आर्थिक र सामाजिक योगदानहरू शून्यमा झरेका छन्, बरु राज्यसँग आर्थिक र सामाजिक अस्तित्वका लागि सहयोग अपेक्षा गर्नुपर्ने समय आएको छ ।

यो एकप्रकारले भूकम्प प्रभावित क्षेत्रका लागि समग्र रूपमा भयानक ‘सेटब्याक’ हो । प्राकृतिक विपत्तिका कारण आएको आर्थिक–सामाजिक ‘सेटब्याक’को पुनरुत्थान वास्तवमै चुनौतीपूर्ण छ । समाज विकासको स्वाभाविक नियमलाई तीव्र गति दिन सकिन्छ, तर पुनरुत्थानमा सामान्य सामर्थ्यले काम गर्दैन किनकि त्यहाँ मानिसहरूलाई त्रिपालसम्म पुर्‍याइदिनु, भत्केका घरहरू बनाइदिनु र दुईचार महिनाका लागि राहतको जोहो गरिदिनु मात्रै छैन । मैले अघि नै भनें, मनोवैज्ञानिक रूपमै नागरिकलाई सामाजिक अस्तित्वको पुरानै लयमा ल्याउन थुप्रै प्रकारका मोटिभेसन जरुरी हुन सक्छ । 

मेरो यसपटकको निष्कर्ष के हो भने भूकम्प प्रभावित बस्तीहरूको राम्रो पुनर्निर्माण गर्न सकियो भने पीडित र प्रभावितहरूको आशा, सपना र भविष्य ज्यूँदै रहनेछन् । मानवीय क्षतिबाहेकका भौतिक क्षतिहरूको परिपूर्ति सम्भव छ भन्ने विश्वास दिलाउन सकियो भने र मानव जातिले आफ्नो क्रमिक विकासका चरणमा प्राकृतिक विपत्तिमा करोडौं मानिसहरू गुमाएको छ र त्यो संघर्ष गर्दै आफूलाई थप सशक्त बनाएर आजको युगसम्म आइपुगेको हो भन्ने कुरा राम्ररी सम्झाउन सकियो भने चाडबाडहरू फेरि पनि आइरहने छन् र समृद्ध मान्छेले आफ्ना सभ्यतामा थप सकारात्मक योगदान गर्दै रीतिरिवाज र चाडपर्वहरूको सम्वद्र्धन गरिरहने छन् । यसपटक चुँडिएका मनहरू जोड्नु र उनीहरूमा आशा जगाइराख्नु हाम्रो प्राथमिकता हो र रहिरहनेछ ।

hAMROPATRO BELOW NEWS
TATA Below
असोज ३०, २०८०

आज ‘सबैका लागि मर्यादित जीवन’ को आदर्श वाक्यसाथ अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइँदै छ । भोक, रोग, अभाव र आवश्यकता पूरा भएपछि मात्र मानवीय मर्यादा पाउन सकिन्छ । नेपालमा गरिबी र असमानताका विभि...

पुस १९, २०८०

धरान उपमहानगरपालिकाका मेयर हर्क साम्पाङले राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीको फोटो नगरपालिकाबाट हटाएको विषय अहिले निकै चर्चामा छ । २०५४ मा त्यही प्रकृतिको क्रियाकलाप गरेका थिए, लीला थापा मगरले । जिल्ला विकास समिति...

कात्तिक ३०, २०८०

केही वर्षअघि विद्वान प्राध्यापक डा. अभि सुवेदीले कान्तिपुरमा लेख्नुभएको एउटा प्रसंगबाट आजको चर्चा शुरू गर्नु उपयुक्त हुनेछ । त्यस प्रसंगमा नेपाली कांग्रेसका वर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवाले पूर्व प्रधानमन्त्रीको हैस...

कात्तिक २४, २०८०

राजधानी काठमाडौंबाट कयौं सय माइल टाढा रहेका जाजरकोट र रुकुम पश्चिम यतिबेला भूकम्पले इतिहासकै सर्वाधिक पीडामा छन् । गोधूलि साँझसँगै ओठ काँप्ने जाडो शुरू हुन थाल्छ । आमाको मजेत्रोमा लपेटिएका बच्चाहरू चि...

कात्तिक ३०, २०८०

कमेडी क्लब चलाउने मुन्द्रे उपनाम गरेका एकजना मान्छे छन्। एकै श्वासमा चारवटा प्रश्न सोध्न सक्ने क्षमता भएका जानेमाने पत्रकार ऋषि धमलाको कार्यक्रममा पुगेर तिनले भन्न भ्याए, 'यो टिकटकका कारण मान्छेहरू अल्छी भए, कुन...

पुस ११, २०८०

नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, विशेषतः निजामती सेवामा व्यावसायिक सदाचारिता विकास भएन भन्ने प्रश्न समय समयमा उठ्दै आएको छ । कर्मचारीमा स्वाभाविक रूपमा हुनुपर्ने कार्यसम्पादनलाई व्यवस्थित बनाउने सीप, संस्कार र अनुभवजन्य...

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

मुलुक सुशासनतिर अघि बढेको हो ?

असार ५, २०८१

जबसम्म भ्रष्टाचार, अनियमितता र बेथिति रहन्छ, तबसम्म मुलुक सुशासनतिर जाँदैन । जबसम्म सुशासन कायम हुँदैन, तबसम्म मुलुक समृद्धितिर अघि बढ्दैन । सारमा भन्नु पर्दा समृद्धि पैसा वा धन सम्पत्ति मात्र होइन । समृद्धि जब हु...

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

संघीयताकै औचित्यमा प्रश्न उठेका बेला प्रदेशले कस्तो ल्याउनुपर्छ बजेट ?

जेठ ३२, २०८१

कानूनअनुसार असार १ प्रदेश सरकारले आ–आफ्नो सभामा बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन हो । नेपालको संविधान र कानूनले बजेट प्रस्तुत गर्ने समय तोकिदिएको छ । यसरी बजेट प्रस्तुत गर्ने दिन नै तोक्नुका २ कारण छन् । पहिलो, तह...

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

कहाँ हरायो कांग्रेस महासमितिको निर्णय ?

जेठ ३१, २०८१

अढाइ वर्षअघि नेपाली कांग्रेसको १४औं महाधिवेशन नेतृत्व मात्र चयन गरी ६ महिनाभित्र नीति महाधिवेशन आयोजना गर्ने र आवश्यक निर्णय लिने निष्कर्षमा पुगेको थियो । तत्पश्चात् निकै लामो समय पार्टीभित्र र बाहिर नीति महाधिवे...

x