×
Bajaj Top
Khukuri
FONEPAY

मानव शरीरमा काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद र मात्सर्य ६ वटा गुण हुन्छन् । भागवतमा व्यासजीले यसलाई षड् रिपु वा शत्रु भनेका छन् ।

Sanima Bank
morang Auto yamaha

भागवत पञ्चमस्कन्धको जडभरत तथा रहुगण राजाबीचको संवादमा यसको सुन्दर विवेचन भएको छ । अनावश्यक कुरामा लागेर दुःख दिने अर्थमा शत्रु भनिएको हो तर यिनले प्रयोग गर्न नजान्दा मात्र दुःख दिने हुन् ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
shivam island

प्रयोग गर्न जानेको खण्डमा जीवन ऊर्जा बनेर उन्नति र प्रगतिमा सघाउने गर्छन् । त्यसैले यसलाई शत्रु भन्नुभन्दा गुण भन्नु उपयोगी देखिएको छ । यस आलेखमा यिनै ६ वटा गुणमध्ये मात्सर्यबारे केही प्रकाश पार्ने प्रयास गरिएको छ ।

मात्सर्यको सोझो अर्थ ईर्ष्या हो । यो पनि जीवन ऊर्जाकै अंग हो । यो सबैसँग हुन्छ । सँगै आएको छ, सँगै बसेको छ, सँगै जानेछ । यसलार्ई तपाईं चाहेर पनि हटाउन सक्नुहुन्न तर रूपान्तरण गर्न भने सक्नुहुन्छ । रूपान्तरण गर्न सिक्नुभयो भने सुख पाउनुहुनेछ । होइन भने दुःख पाउनु हुनेछ ।

Vianet communication
IME BANK INNEWS
LAxmi BAnk

अब प्रश्न उठ्न सक्छ रूपान्तरण गर्ने कसरी ? तर यो पनि खासै अप्ठ्यारो काम होइन । कसैको ईर्ष्या गर्नु दुरुपयोग हो । उसले गरेको कामको ईर्ष्या गर्नु सदुपयोग हो । रूपान्तरण भनेकै यही हो । ईर्ष्या गर्नुपर्छ । नगर्नुस् भन्ने होइन तर ईर्ष्या कुनै व्यक्तिको होइन, विषयको गर्नुपर्छ । अहिलेसम्म हामीले यसतर्फ ध्यान दिएका थिएनौं । त्यसैले दुःख पाएका थियौं । जब त्यस्तो बानी बसाउन थाल्छौं, स्वतः सुख पाउने छौं । अब आयो विषयप्रति ईर्ष्या गर्ने भनेको के हो र कसरी गर्ने भन्ने कुरा । आउनुस् केही व्यावहारिक उदाहरणबाट बुझ्ने प्रयास गरौं । 

मानिलिनुस् तपाईंलाई धनी, मानी वा ठूलो मानिस बन्न मन लागेको छ । पहिलो को जस्तो हुने निर्क्यौल गर्नुस् । पात्र जो पनि हुन सक्छ । खेलाडी पनि हुन सक्छ, पर्वतारोही पनि हुन सक्छ । उद्योगपति, व्यापारी पनि हुन सक्छ । साहित्यकार वा संगीतकार पनि हुन सक्छ । समाजसेवी वा बुद्धिजीवी पनि हुन सक्छ ।

मन्त्रालयको हाकिम पनि हुन सक्छ । मन्त्री वा कुनै नेता पनि हुनसक्छ । पहिले तपाईंको स्वभाव कस्तो छ, रुचि कस्तो छ । को जस्तो बन्दा उपयोगी हुन्छ त्यसबारे मनन गर्नुस् । आफ्नो रुचि अनुसारको पात्र छनोट गर्नुस् । 

अनि त्यस्तै बन्ने प्रयास गर्नुस् तर उनको ईर्ष्या चाहिँ नगर्नुस् । उनले गरेको कामको ईर्ष्या गर्न थाल्नुस् । यति गर्नुस् कि धेरै नै गर्नुहोस् । यो भनेको उनको उन्नति प्रगति देखेर जल्ने होइन । उनको काम हेरेर चल्ने हो, उनले गरेका काम र संघर्षको ईर्ष्या गर्ने हो । उनी माथि पुगेका छन् भने म किन सक्दिनँ भन्नुस् । उनले त्यहाँ पुग्न के–के गरे, के कस्तो संघर्ष गरे त्यसलाई पत्ता लगाउनुस् र आफैं पनि त्यस्तै गर्ने प्रयास गर्नुस् ।

काम ठूलो–सानो भन्ने हुँदैन । जुन कामबाट पनि चाहेको अवस्थामा पुग्न सकिन्छ । मानिलिनुस् तपाईं कृषक हुनुहुन्छ । तपाईंसँगैका अर्का कृषकले प्रगति गरेका छन् । तपाईंले गर्न सक्नुभएको छैन । हुन सक्छ तपाईं व्यापारी हुनुहुन्छ । अथवा उद्योगपति पनि हुन सक्नुहुन्छ । अरुको प्रगति भएको छ । तपाईंको भएको छैन । त्यतिबेला के गर्नुहुन्छ ? खुइय गर्नुहुन्छ । छट्पटिनुहुन्छ । यही होइन ? ठीक छ त्यतिसम्म गर्र्नुस् तर उसको ईर्ष्या चाहिँ नगर्नुस् । उसले गरेको काम र तरिकाको गर्नुस् । एकदिन तपाईं पनि अवश्य त्यहाँ पुग्न सक्नुहुन्छ ।

हरेक क्षेत्रमा यही नियम लागू हुन्छ । जबसम्म तपाईं व्यक्तिको ईर्ष्या गर्नुहुन्छ केही पनि गर्न सक्नुहुन्न तर व्यक्ति छाडेर उसले गरेको कामको ईर्ष्या गर्न थाल्नुहुन्छ, त्यसपछि एउटा स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको सिलसिला शुरू हुन्छ । तपाईंको पनि प्रगति हुन्छ । तपाईंले ईर्ष्या गर्नुभएको व्यक्तिको पनि हुन थाल्छ । तपाईंले उनको कामको ईर्ष्या गर्नुभयो, उनले तपाईंको कामको ईर्ष्या गरे । फलतः दुवैको उन्नति र प्रगति भयो । 

यही नै ईर्ष्या ऊर्जा रूपान्तरणको चमत्कार हो । अनि यही नै व्यासजीले भनेको मात्सर्य नामक शत्रुलाई गुणमा परिणत गरेर सुख पाउने तरिका हो ।

Kumari
TATA Below
NLIC
Mega Bottom
पुस २४, २०७८

ज्येष्ठ नागरिक योद्धा स्व. सीताराम ढकालको कृति लोकार्पण भएको छ ।  नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कूलपति गंगाप्रसाद उप्रेती, पूर्व मन्त्रीहरू शंकर कोइराला, टंक ढकाल, पूर्व राज्यमन्त्री पदम राई लगायतले शनिवार राजध...

पुस १७, २०७८

नेपाल सरकारका पूर्व सचिव एवम् वरिष्ठ साहित्यकार गोपी मैनालीको निबन्ध संग्रह 'घाउ आफैंलाई दुख्छ' विमोचन गरिएको छ ।  शनिवार सुरभि साहित्य प्रतिष्ठानले काठमाडौंमा एक कार्यक्रम आयोजना गरी निबन्ध संग्...

माघ १०, २०७८

पत्रकार तथा साहित्यकार कमल रिजालको ‘पूर्वीय दर्शन मीमांसा’ नामक पुस्तक सार्वजनिक भएको छ । विद्यार्थी पुस्तक भण्डार काठमाडौंद्वारा प्रकाशित पुस्तकमा पूर्वीय दर्शनसित सम्बन्धित ४५ वटा निबन्ध समावेश छन् । &...

पुस ४, २०७८

नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा जगत्प्रसाद उपाध्यायले आजको साहित्यिक लेखनीले अध्यात्मवादका राम्रा कुरालाई ग्रहण गर्दै समाज बदल्ने वैज्ञानिक विश्व दृष्टिकोणलाई आत्मसात् गर्नुपर्ने बताएका छन् । साहित्य सन्...

माघ ३, २०७८

नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान, बेलायतले सन् २०२१ का लागि सम्मान तथा पुरस्कार घोषणा गरेको छ । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष गणेश राईका अध्यक्षतामा बसेको भर्चुअल बैठकले वरिष्ठ गीतकार प्रा. डा. कृष्णहरि बराललाई रु. ५० हजारको &...

पुस २०, २०७८

साहित्यकार तथा व्यवसायी वसन्त चौधरीको ‘अनेक पल और मैं' काव्यसंग्रह र ‘तिमी विनाको म’ कवितासंग्रह सार्वजनिक भएको छ । मंगलवार काठमाडौंको कमलादीमा आयोजित एक कार्यक्रमबीच चौधरीका २ काव्य...

कोभिडपछिको संकट र आर्थिक सुधारको खोजी

कोभिडपछिको संकट र आर्थिक सुधारको खोजी

माघ १३, २०७८

हामीले चाहेर वा नचाहेर विश्व अर्थ व्यवस्थामा मन्दीको चर्चा शुरू भइसकेको छ । केही मुलुकहरूले त्यसलाई हजार कोशिशका बावजूद लुकाउन सकेका छैनन् । अधिकांशले मन्दीलाई गुपचुप राखेर संकट टार्ने कोशिश जारी राखेका छन् ।...

नेपालमा चलिरहेको मिलिट्यान्ट डेमोक्रेसी अर्थात् उग्र लोकतन्त्र

नेपालमा चलिरहेको मिलिट्यान्ट डेमोक्रेसी अर्थात् उग्र लोकतन्त्र

माघ १२, २०७८

हालै मात्र निर्वाचन आयोगले राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) लगायतका राजनीतिक संगठनलाई उनीहरूको विधानमा रहेका केही विशुद्ध सैद्धान्तिक विषयमा असहमति जनाउँदै पत्राचार गरेको छ । निर्वाचन आयोगले राजनीतिक दलहरू...

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

यसरी नै चलाउने हो कांग्रेसका भ्रातृ संस्था ?

माघ ५, २०७८

विश्वविख्यात अर्थशास्त्री एवं कूटनीतिज्ञ चाणक्यले लक्ष्य प्राप्तिका केही प्रमुख सूत्र बताएका छन्। अरू सबैलाई तपसिलमा राख्न सकिन्छ, तर एउटा सूत्रलाई कहिल्यै पनि विस्मृत हुन दिनु हुँदैन । उनी भन्छन्, 'मानिसको सबैभ...