×

X
Nic Asia
Khukuri
Daraz

दशैं नेपाली समाजको पोयो हो । दशैंलाई धार्मिक, आर्थिक र अरू धेरै आयामबाट हेरिए पनि यसको सामाजिक–सांस्कृतिक आयाम चाहिँ फराकिलो छ । सामाजिक सहभाव, सम्बन्ध सौहार्द्धताका कारण दशैं नेपालीको जीवनसंस्कृति बनेको छ ।

LAxmi BAnk
nabil BANK inside

दशैंले मानिसहरूलाई पुनर्मिलनको अवसर दिन्छ । भूगोलबीचको पुनर्मिलन, भावनाको पुनर्मिलन, अनुभूतिको साटफेरले दशैंलाई चाडबाडभन्दा माथिल्लो सामाजिक पर्वको हैसियत दिन्छ । समाजका सबै आयामलाई एकसाथ एकैठाउँमा ल्याउने भएकोले दशैंं महासामाजिक पर्व हो । 


Advertisment
RMC TANSEN
cg elex island
NIC ISLAND BOX

कर्मका खातिर घर परिवार र आफ्नो समाजबाट पर रहेकालाई दशैंले जोड्दै ल्याएकोछ । वृत्तिमा बाँडिएर देश परदेशमा रहेकालाई उन्दै ल्याएको छ । पसिना र परिश्रममा रहेकालाई मालामा उनेको छ । वर्षको पर्वका रूपमा दशैंले एकपटक सबैलाई जोड्छ । टीका, पूजा, रमाइलो त फगत प्रतीक हो । वास्तविकता चाहिँ सम्मिलन हो, सौहाद्र्रता हो । दशैं आएर त परिवार सँगै रहेर सम्बन्ध र ममत्वलाई ताजा बनाउँछन् ।

त्यसैले यो विशुद्ध सामाजिक सम्मिलन हो । जहाँ बूढीआमा सन्तानलाई वरिपरि राखेर सिर्जना संस्कृतिलाई ताजा बनाउँछिन्, बुवा–दाजुहरू कर्तव्यले अभिभावकत्व देखाउँछन् । परिपक्व भैसकेका सन्तानहरू आमाबुवाका वलयमा बालवयमा फर्किन्छन् र निश्छलताको आस्वाद गर्छन् । स–साना नानाबानाहरू आफैँलाई भुलेर बालशुलभ रमिता गर्छन् । साथीसंगातिहरू आ–आफ्नै ल्फ्यासब्याकमा हराउँछन् । त्यसैले दशैं आफैंलाई भुल्ने महान पर्व हो । 


Advertisment
Saurya island

अघिपछि सम्पन्नता–सम्पत्तिको महत्त्व होला, तर दशैं सबैको समान अनुभूतिमा आउँछ । लिङ्गे पिङ, चङ्गा, रोेटेपिङ, घरघरमा जमराले सम्पन्नता होइन, संस्कार देखाउँछ । पर्वको स्तर हुने भए सम्पन्नहरूमात्र दशैंमा रमाउँथे । नभएकाहरू पनि मन, माया र हार्दिकतामा सपाट दशैं मनाउँछन् । 

दशैंले भूगोल र भावनालाई जोड्दै आएको छ । इलाम–डोटी, बर्दिया–काभ्रेपलाञ्चोकहरू दशैंमा एकै स्थानमा जोडिन पुग्छन् । कर्मले जन्मभूमि छाडेकाहरू दशैंमा केही दिन भएपनि जोडिन आइपुुग्छन् । आङभरि ट्याङ्काको भारी बोकेर मुग्लानबाट दशैं आउँछ । पिठ्यूँको ढाकरले दशैं ल्याउँछ । आउन नपाउनेहरू सम्झना र कमाइको दशैं पठाइदिन्छन् । 

Vianet communication
IME BANK INNEWS

हिजो सामाजिक सञ्जाल र सम्बन्धका दूरविधिहरू कहाँ थिए र ? कर्मक्षेत्रबाट जन्मक्षेत्रमा पुुगेर मानिसहरू आफू जन्मेहुर्केको प्रकृतिसंग साक्षात्कार गर्थे । पिङ र पौडीमा रमिन्थे, रोदी र काकालिङ्गमा हराउँथे, शरदका पारिलो परिवशेमा रैथाने भाकामा नाच्थे, गाउँथे, लडिबुडी गर्थे । न भोकको पर्वाह न थकान नै । प्रकृतिले पनि ग्वाल्र्वाम्मै अँगाल्थ्यो । सामाजिक समावेशिता र भौगोलिक सम्मिलनले पनि अनौठो प्रक्रिया लिन्थ्यो । प्रक्रिया अहिले पनि छ तर त्यो पातलिँदै छ, यान्त्रीकृत हुँदैछ । घरआँगनको आफ्नोपनलाई रेष्टुरा र वारले विस्थापन गर्दैछ । पिङ र मालाश्री ग्याजेटबाट खोसिँदैछन्, चङ्गा त चेट भैसक्यो । तैपनि दशैं बाँकी छ । पुस्तापुस्तमामा परिस्कारका नाममा आफूलाई बदल्दै दशैं वर्षमा एकवार फेरि आइनैरहन्छ । 

दशैंले हामीलाई भुल्न सिकाउँछ, सम्झिन सिकाउँछ । स्वार्थमा साँघुरिन, ईष्र्यामा चाउरिन र लालसामा भौँतारिन बिर्साउँछ । दुःख र विद्वेसबाट केही दिन भएपनि पर लगेर आफू सम्झिन, विस्तारिन सिकाउँछ । त्यसैले दशैं पर्वमात्र होइन, परिस्कार पनि हो मानव समाजको । परिस्कारका नाममा पर्वको मौलिकता हराउँदा नयाँ रिति गाँसिँदै आएको छ । 

दशैं त गाउँघरकै मज्जा १ पहाडको घैयाको चिउरा कुट्ने पुस्तौंदेखिको परम्परा । चिउरा पनि चिउरेले कुट्न पर्ने, दर्जीले नयाँ कपडा सिउनुु पर्ने । सुचिकारले कपडा कहाँ सिलाउँथे र ? मिलको चिउरा कस्ले खान्थे र ? दशैं आउन लागेको जनाउ बारीका डिलमा बास्ने झ्याउँकिरीले दिन्थ्यो । झ्याउँकिरीले प्रत्येक वर्ष घामको झुल्कोसँगै झ्याइझ्याइ गरेर दशैं डाक्दै आएको छ । दशैं आइपुुग्ने दिनतिर त झ्याउँकिरी पनि बास्न छोड्थ्यो । उसलाई थाहा थियो कि अब दशैं आइसक्यो । 

आमाको अन्तिम दशैं रहेछ, सम्झिँदा अहिले पनि मन करेन्ट लागेजस्तो हुन्छ । गगल्चिँदै आमाले भन्नुभएको थियो, बाबु हो, साना छोराछोरी त आयौ, बढेकाहरू आएनन्, आगौंको दशैंअघि म र तिम्रा बुवामध्ये एकजना रहन्नौं जस्तो लाग्छ । मेरा सपनाहरू बिग्रिएका छन् । सबैसँग दशैं मनाउन पाएको भए हुन्थ्यो ।  हो, आमा नै जानुभो ।

दशैं आएको संकेत रोशी खोलाले पनि दिन्थ्यो । बडे गडगडाहटमा उर्लिने रोशीखोला सँग्लिएर सानो हुन्थ्यो । खोलाका किनारामा पूर्व ३ नं. देखि शहरका लागि ल्याइएका मलौटा, खसीबोकाको बास हुन्थ्यो । शहरको मासु यिनै व्यापारीले थेग्थे । 

कमेरो माटोले सेतै घर सिगार्ने चलन । घरका भित्ताहरूमा सोतो कमेरो, तलतिर रातोमाटो र दुुई रंग जोड्ने पँदेलो (पहेँलो माटो) को रेखी । बेहुली झैँ सिंगारिएका घरहरूले गाउँनै धिपिक्क बलेझैँ चहकमा हुन्थ्यो । 

दशैंको स्वागत खेतमा झुलेका धानका बालाले पनि गर्थे । खेतका गरादेखि अलिपरसम्म धान पसाएको मीठो भाते बास्नाले वातावरण मगमगाउँथ्यो । 

दशैं पहाडबाट शहर पस्ने मात्र होइन, शहरबाट गाउँतिर हानिएर आउँथ्यो । पिठ्यूभरिको ढाकर र हातमा टोक्मा लिएका भरियाहरू रोशीखोला किनार, काकालिङ हुँदै पूर्व रामेछाप, ओखलढुङ्गा, खोटाङ हुँदै भोजपूरतिर लाग्थे । अहिले दशैं पिठ्यूूँ चढेर गाउँपस्दैन, मलौटा बनेर शहर पस्दैन । चिउरे, तेलपेल्ने, कपडा सिउने परम्परा पनि बदलिएको छ । तर ऐनकेन दशैं सामाजिक मेला धान्दैछ । 

राजनीतिवालाहरू दशैंलाई पनि पार्टीको व्यानरमा शुुभकामना (?) भनिरहेका छन् । हरे चाडबाड पनि भोट र भित्ताबाट अछुतो रहेन । गाउँ टोलका मानिसहरू पनि कति संयमित ? दशैंमाथि भोट मिसिँदा पनि गाउँलेहरू थपडी मारिरहेका छन् । के यो दशैंमाथि राजनीतिले गरेको उपहास कि दशैं नै अतिक्रमित हुँदै गएको पीडा ? 

दशैंका रितिथिति पनि बेग्लै थिए । आमाले पकाउनुपर्ने, घरमूलीले पूजा गर्नुपर्ने, सबैजना वरिपरि बसेर खानुपर्ने । दैनिक दुुर्गाशप्तसती पाठ गरेर जमरा पूजा गर्नुपर्ने । पूजाका आफ्नै विधि थिए । महानवमीमा त न्यास नसकी प्रसाद पनि खान नपाइने । दशैं भनेको खाने मात्र होइन, व्रत बस्ने दिन पनि थियो । 

शहर बजारमा, कर्म क्षेत्रमा सकी–नसकी खाना त सबैले खाएकै थिए । तर यही दशैंमा अस्थिपञ्जर बनिसकेकी बूढीआमाले आफ्ना सन्तानलाई ममत्व र भावनाको खाना खुवाउँछिन् । दशैंं बुढीआमाको माया मिसाएको खाना बनेर आउने गर्छ । खाना मीठो मसलाले होइन, ममत्वले हुने हो, मेहेनतले होइन, भावनाले हुने हो । बुढीआमाले सकिनसकी खुशी भावमा आफ्ना सन्तानलाई हृदयले नै खुवाएपछि दशैं साँच्चै मोहक बन्छ । खुवाउन उनीसँग धेरैथोक छैन पनि, तर सधैँ नपाइने माया र ममत्व भने आमासँगै छ, दशैंसँगै छ, त्यो गाउँमा नै छ । र, प्रत्येक दशैंमा आमा सन्तानलाई यसरी नै मायाले खुवाउने सौभाग्यको चाहना राख्छिन् ।

आमाको अन्तिम दशैं रहेछ, सम्झिँदा अहिले पनि मन करेन्ट लागेजस्तो हुन्छ । गगल्चिँदै आमाले भन्नुभएको थियो, बाबु हो, साना छोराछोरी त आयौ, बढेकाहरू आएनन्, आगौंको दशैंअघि म र तिम्रा बुवामध्ये एकजना रहन्नौं जस्तो लाग्छ । मेरा सपनाहरू बिग्रिएका छन् । सबैसँग दशैं मनाउन पाएको भए हुन्थ्यो । 

हो, आमा नै जानुभो । आमा नभएको दशैं के दशैं ? अब आमाका वरिपरि बसेर मानेका दशैंको अमिट छाप मात्र छ । त्यो स्मृति पनि विस्तारै मेटिँदै जानेरहेछ । दशैं आउन लगेपछि, दुःख र रमाइलो मनाउने बेला आमासँगको दशैंको चित्र मनभरि टाँगिन्छ । अखिर जीवन्त इतिहास तीन पुस्तामा मात्र रहने रहेछ । आमा नभएपछि दशैंं, दशैंं जस्तो रहेन ।

दाजुभाइ दिदीबहिनीहरू आ–आफ्नै घर परिवारमा विभाजित भएपछि पनि दशैं पातलिँदै गयो । ग्याजेटमा रमाउने मिलेनियल्स बच्चाहरू दशैं, टीका, पूजा र मालाश्रीमा भन्दा देशदेशावर घुम्न रमाउन थाले । समयसँगै दशैं हराउँदै गयो । विश्वव्यापीकरणले दशैं थिच्दै गयो ।  दशैं संकटमा परेको हो कि दशैंसँगै समाज नै हराउन थालेको हो ? बुढीआमाहरू शायद गगल्चिएर भन्दै होलान्, मेरा बाबानानीहरूलाई दशैं कसले मनाइदेला १ 

– मैनाली निवास, क्षितिज मार्ग । 

Maruti inside
Mega
NLIC
TATA Below
ncc inside
मंसिर १, २०७९

परशुराम बस्नेत प्रदेशसभा सदस्य उम्मेदवार, मोरङ, क्षेत्र नम्बर ६ (ख) म निर्वाचनमा उम्मेदवारी दर्तापछि विभिन्न अभियानमा सहभागी हुनका लागि बिहान ५ बजे उठ्छु । व्यस्तता बढी हुने भएकाले प्रायःजसो राति १ बजे सुत्छु ...

कात्तिक ५, २०७९

घर कहाँ हो ? काठमाडौं । कति वर्ष हुनुभो ? ६५ । चुनावमा कसलाई भोट हाल्नुहुन्छ ? जित्नेलाई । मत नगन्दै यो उम्मेदवारले जित्लान् भनेर कसरी थाहा हुन्छ ? थाहा हुन्छ । कसरी ? चुनाव जित्ने भनेकै सत्ता, साम...

कात्तिक ६, २०७९

नजिकिँदो संसदीय चुनावको सरगर्मी बढ्दो छ । चुनाव नजिकिँदै गर्दा पार्टीबाटै उम्मेदवारी दिएकाहरू आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा कम्मर कसेर जुटेका छन् भने उम्मेदवार हुनबाट वञ्चितहरूमध्ये कोही रोइलो गर्दैछन्, त कोही पार्टी पर...

असोज २८, २०७९

नागरिकको सार्वजनिक सरोकारको सेवा प्रवाह गर्ने दायित्व राज्यको हो । सार्वजनिक सरोकारका सेवा सरकार आफैंले दायित्व बहन गरी सेवा प्रवाहको प्रभावकारिताका लागि सेवा प्रवाह गर्ने तौरतरिका, सोच व्यवहार र प्रतिबद्धताको म...

असोज ३१, २०७९

आज विश्व ३० औं अन्तर्राष्ट्रिय गरिबी निवारण दिवस मनाइरहेको छ । १७ अक्टोबर, १९८७ मा पेरिसमा भेला भएका सरकार प्रतिनिधि, सामुदायिक अभियन्ता, विकास साझेदार, मानव अधिकारकर्मी र राष्ट्रसंघीय उच्चपदस्थ प्रतिनिधिले शान्त...

मंसिर ९, २०७९

मधेश आन्दोलनबाट उदाएका राजनीतिक दलहरूको अहिले भएको हार स्वाभाविक नै हो । केही दिनपछि मान्छेमा वितृष्णा आउनु स्वाभाविक नै हो । मधेश आन्दोलनको आक्रोश मत्थर भएको छ । सबै आ-आफ्नै कामधन्दामा लागेका छन् । नुन, तेल,...

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मधेशमा सीके राउतको उदय भयो भनिहाल्नु हतारो हुन्छ : सीके लाल [कुराकानी]

मंसिर ९, २०७९

मधेश आन्दोलनबाट उदाएका राजनीतिक दलहरूको अहिले भएको हार स्वाभाविक नै हो । केही दिनपछि मान्छेमा वितृष्णा आउनु स्वाभाविक नै हो । मधेश आन्दोलनको आक्रोश मत्थर भएको छ । सबै आ-आफ्नै कामधन्दामा लागेका छन् । नुन, तेल,...

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

जनताको बीचमा रहेर काम गरेकाले मैले चुनाव जित्ने निश्चित छ– परशुराम बस्नेत [कुराकानी]

मंसिर १, २०७९

परशुराम बस्नेत प्रदेशसभा सदस्य उम्मेदवार, मोरङ, क्षेत्र नम्बर ६ (ख) म निर्वाचनमा उम्मेदवारी दर्तापछि विभिन्न अभियानमा सहभागी हुनका लागि बिहान ५ बजे उठ्छु । व्यस्तता बढी हुने भएकाले प्रायःजसो राति १ बजे सुत्छु ...

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

रुपन्देहीका सपनालाई विपनामा बदल्ने नेता विष्णु पौडेल

कात्तिक ३०, २०७९

डी.आर. घिमिरे पुराना बेठीक नयाँ ठीक भन्ने भाष्य अहिले नेपाली राजनीतिमा खडा गरिएको छ । निर्वाचनका सन्दर्भमा यो कति ठीक हो भन्ने समीक्षा गर्न पाँच वर्ष कुर्नुपर्ने अवस्था छ । तथापि फोहोर बनेको राजनीतिलाई...

ad
x